Rondje 200 Jaar Koninkrijk!

1813 – 2013


Inleiding

Het Rondje 200 jaar Koninkrijk! neemt u op soevereine, maar ook ludieke wijze mee langs de meest kenmerkende en historische plaatsen uit 200 jaar Koninkrijk der Nederlanden. Tal van anekdotes uit onze Koninklijke Familie zullen de revue passeren en bekende leden van de familie en uit de geschiedenis zullen uw pad kruisen…

Op 30 november 2013 bestaat ons Koninkrijk der Nederlanden exact 200 jaar, dat zal groots gevierd gaan worden. Koning Willem Frederik lag aan de grondslag hiervan en werd daar mee onze eerste koning.

Vanaf januari 2012 starten wij met deze opnieuw ludieke stadtoer in Den Haag; de meest historische plaats uit ons Koninklijk verleden. Diverse koningen hadden er hun paleizen en ook tijdens de Franse overheersing was Den Haag de residentie van belangrijke historische figuren.

Een aantal van hen zult u tijdens deze tour dan ook zeker ontmoeten…

De tour start waar het 200 jaar geleden allemaal begonnen is: Plein 1813!

Rondje 200 jaar Koninkrijk!

Het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden is de in de geschiedschrijving gangbare term voor het Koninkrijk der Nederlanden van 1813 tot 1830, de periode waarin het huidige Nederland en België één staat vormden onder koning Willem I.  Het Groothertogdom Luxemburg was door een personele unie verbonden met het koninkrijk.

Nadat Pruisische en Russische troepen de Franse troepen in 1813 grotendeels verdreven hadden uit het latere Nederland, keerde Willem Frederik, de zoon van de laatste stadhouder Willem V na zijn landing in Scheveningen terug naar Den Haag, om er op 2 december 1813 de titel van Soeverein Vorst van het Soeverein Vorstendom der Verenigde Nederlanden te ontvangen.

Willem Frederik, geboren als Willem Frederik Prins van Oranje-Nassau (Den Haag, 24 augustus 1772 – Berlijn, 12 december1843) was de eerste koning van Nederland uit het huis Oranje-Nassau.

Na de nederlaag van Napoleon in de Slag bij Leipzig in 1813 werd hij ingehuldigd als ‘Soeverein Vorst’ der Verenigde Nederlanden. Op 16 maart 1815 riep hij zichzelf uit tot koning der Verenigde Nederlanden en Hertog van Luxemburg. In hetzelfde jaar werd op het Congres van Wenen door de Europese mogenheden besloten om het hertogdom Luxemburg te promoveren tot groothertogdom, Willem I te erkennen als eerste Groothertog en werd de koningstitel en de titel van Hertog van Limburg bevestigd.

Hiermee was de kersverse Nederlandse monarchie binnen Europa formeel erkend en fungeerde als buffer voor zowel Frankrijk als Engeland. Na de troonsafstand in 1840 noemde Willem I zichzelf koning Willem Frederik, graaf van Nassau.

In Duitsland was Willem I van 1803 tot 1806 “Fürst” (vorst) van het Vorstendom Nassau-Oranje-Fulda. In 1806 en in de periode 1813-1815 was hij tevens vorst van het Vorstendom Nassau-Oranje.

Op 30 november 1813 zette Willem na achttien jaar weer voet op Nederlandse bodem. In Londen was hij per brief uitgenodigd als “soeverein vorst” de regering op zich te nemen. De brief was afkomstig van het driemanschap van 1813, de Haagse notabelen Gijsbert Karel van Hogendorp, Frans Adam van der Duyn van Maasdam en Leopold van Limburg Stirum.

Willem aanvaardde hun uitnodiging en een Engels fregat bracht hem naar de kust van Scheveningen. Met een boerenwagen werd hij vervolgens naar het strand gereden. Een van de eerste dingen die hij in Nederland deed, was een proclamatie uitvaardigen, waarin hij aankondigde: “Ons gemeene Vaderland is gered: De oude tyden zullen weldra herleeven.” Er kwam in 1815 een Oproerwet en de persvrijheid werd aan banden gelegd. Van Hogendorp werd door de koning ontslagen wegens kritiek op de gang van zaken.

Plein 1813 is een plein in Den Haag, in het midden van het Willemspark. Het plein staat op de kruising van de Alexanderstraat en de Sophialaan. Midden op het plein staat een monument.

Op 19 november 1813 gingen Jacob Fagel en Hendrik George de Perponcher Sedlnitsky met een Scheveningen pink naar Engeland om de Prins van Oranje in te lichten over de toestanden in het land. Op 30 november landt de Prins in Scheveningen.

Men zegt dat vanaf waar nu het Plein 1813 is, te zien was dat de prins in aantocht was. Dit was destijds de rand van de bebouwde kom van de stad Den Haag. Deze plek bevindt zich nabij de Zeestraat en het begin van de huidige Scheveningseweg (die daarvan destijds ook deel uitmaakte), de oude verbinding tussen Den Haag en Scheveningen.

Op het plein (een ovale rotonde) staat het monument ter nagedachtenis aan de overwinning op Napoleon, de onafhankelijkheid en de stichting van het Koninkrijk der Nederlanden in 1813. De eerste steen werd op 17 november 1863 gelegd door Koning Willem III en het monument werd onthuld op 17 november 1869 door Prins Frederik der Nederlanden. Het geheel is een ontwerp van architect Willem Cornelius van der Wayen Pieterszen.

Op de sokkel staan vier beelden en een beeldengroep van de Belgische beeldhouwers Jacques Jaquet (1830-1898) en zijn broer Joseph

Bovenop staat de triomferende Nederlandse maagd. Aan de stadzijde prijkt koning Willem I, die de eed aflegt op de Grondwet. Aan de Javastraatkant is het drietal afgebeeld dat de terugkeer van Oranje  voorbereidde: Gijsbert Karel van  Hogendorp, Frans Adam van der Duyn van Maasdam en Leopold van Limburg Stirum. Aan beide zijkanten zijn vrouwenfiguren geplaatst die de Godsdienst en de Geschiedenis personifiëren.

In 1954 waren ze zozeer aangetast dat er replica’s gemaakt moesten worden. Dit heeft Rijnlands Kunstgieterij gedaan. in 2004 is het monument weer gerenoveerd en in 2007 zijn de bronzen beelden in de was gezet om ze tegen klimatologische invloeden te beschermen.

Route 200 Jaar Koninkrijk!

Ontvangst en Start Plein 1813 

De plaats waar het eigenlijk allemaal begon, dus beginnen wij daar ook! Op 30 november 1813 kwam Prins Willem Frederik vanuit Engeland in Scheveningen aan land. Hier vandaan vertrok hij naar de plek waar nu het monument staat en zagen de burgers hun nieuwe koning daar voor het eerst aankomen.

Javastraat (bus) 

Nederlands-Indië, ook bekend onder de namen Nederlands Oost-Indië, Oost-Indië of Indië, was een Nederlandse kolonie die het gebied omvatte dat nu Indonesië is.

De Nederlandse aanwezigheid in Indië dateert van het eind van de 16e eeuw, kort voor de oprichting van de VOC, die onder meer op Java en in de Molukken een aantal eilanden, steden en gebieden bezat. Na de opheffing van de VOC in 1798 gingen die op de toenmalige Bataafse Republiek over.  In 7 augustus 1945 werd Republik Indonesia uitgeroepen.

Malieveld/Koekamp/Bezuidenhoutseweg (bus)

De Koninklijke Bibliotheek

De Koninklijke Bibliotheek (afgekort: KB) is Nederlands nationale bibliotheek in Den Haag, opgericht in 1798. De bibliotheek ontving haar huidige naam in 1806 van Koning Lodewijk Napoleon. De instelling is sinds 1993 een zelfstandig bestuursorgaan, gefinancierd door het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap.

Huis ten Bosch (bus)

Paleis Huis ten Bosch is gebouwd in de 17e eeuw. Op 2 september 1645 legde de voormalige koningin Elizabeth Stuart, aangehuwde nicht van stadhouder Frederik Hendrik, die asiel had in de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden, de eerste steen voor wat de Sael van Oranje moest gaan heten; een zomerverblijf voor Frederik Hendrik en zijn vrouw Amalia van Solms. Na de Franse inval van de Republiek in 1795 werd paleis Huis ten Bosch in beslag genomen als oorlogsbuit en overgedragen aan de Staat. De architect Pieter Post maakte het ontwerp voor het verblijf.

In dezelfde periode werd een deel van het paleis verhuurd aan een bordeel. In 1805 was het paleis woonhuis voor raadpensionaris Rutger Jan Schimmelpenninck en voor Lodewijk Napoleon, die in 1806 tot koning van Holland werd benoemd. Hoewel Lodewijk Napoleon slechts kort in Huis ten Bosch woonde, had hij een grote invloed op de inrichting van het paleis. Veel van de meubelen die hij invoerde, bevinden zich tot op de dag van vandaag in het paleis. Bijna was Paleis Huis ten Bosch in de Tweede Wereldoorlog afgebroken door de Duitse bezetters, omdat er een tankgracht voor de verdediging van Den Haag moest worden aangelegd

Sinds 1981 woont Koningin Beatrix, toen met haar gezin, in het paleis. De privévertrekken van de Koningin bevinden zich in de Wassenaarse vleugel. De Haagse vleugel wordt gebruikt als gastenverblijf en voor ondersteunende doeleinden. Het hoofdgebouw heeft een representatieve functie.

Koninklijke Schouwburg (bus)

In 1766 liet prins Karel Christiaan van Nassau-Weilburg, de zwager van stadhouder Willem V, een paleisje aan het Korte Voorhout bouwen voor hemzelf en zijn 23-jarige echtgenote, prinses Carolina van Oranje-Nassau.

De architect was Pieter de Swart, die twee jaarlang op kosten van WIllem IV in Parijs had gestudeerd. Deze maakte een ontwerp in Lodewijk XVI-stijl voor een 77 meter breed en drie verdiepingen hoog gebouw dat om een sterk gebogen halfronde cour gevormd is.

Aan de voorkant zouden van links naar rechts een biljartkamer komen, dan een slaapkamer, een kabinet en een antichambre, aan de tuinkant een muziekzaal, een danszaal en een gezelschapskamer, waar vijf gobelins de muren zouden sieren. Verder waren er twee canapé’s en achttien fauteuils met verguld houtwerk besteld em vijf bronzen wandluchters. De gordijnen zouden van damast worden gemaakt. In 1769 verhuisde prins Karel naar Weilburg, waar Carolina in 1787 overleed. Veel haast met de bouw van zijn paleis in Den Haag had hij dus niet. In 1774 was een deel van het paleisje klaar, maar De Swart was in het voorgaande jaar overleden.

De bouw werd niet afgemaakt, en zijn bouwtekeningen werden geveild.
Door de Franse bezetting moest de bouw worden stopgezet. Na het overlijden van prins Karel verkochten zijn erfgenamen zijn Haagse bezittingen op het voltooide stukje paleis na. Lange tijd stond het onafgemaakt en leeg en er werd al besloten het weer af te breken toen een groep vooraanstaande Haagse burgers in 1802 het paleisje voor 99 jaar huurde om het tot een schouwburg te verbouwen. Om te gebouw te testen liet men een regiment met volle bepakking over de balkons lopen. De stevigheid werd goedgekeurd. Er mocht een schouwburg komen.

Schouwburg Er werd al veel toneel gespeeld in Den Haag, maar altijd ‘op locatie’, waar het maar uitkwam. Er waren wel enkele theatertjes geweest, maar die waren zo armoedig dat ze nauwelijks het woord waard waren. In 1804 opende de “Nieuwe Haagse Stadsschouwburg” zijn deuren.

Koninklijke Stallen (bus)

De Koninklijke Stallen aan de Hogewal maakt deel uit van een gebouwencomplex in het centrum van Den Haag. Hiertoe behoren ook Paleis Noordeinde en de Paleistuin, waarin een pand staat met het Koninklijk Archief. Het eclectische gebouw met de stallen werd ontworpen door H.P. Vogel en gerealiseerd in de periode 1876-1879. Het is een Rijksmonument, dat niet voor publiek toegankelijk is.

Voorheen stonden de paarden van het koninklijk huis onder andere in stallen achter het Pagehuis aan het Lange Voorhout, waar nu de Algemene Rekenkamer is. De huidige Koninklijke Stallen werden gebouwd op de hoek van de Hoge- en de Prinsessewal. Hier staan onder meer paarden en koetsen van de Koninklijke familie en (sinds 1898) de Gouden Koets. Hier staat ook Wexy, het paard van de latere Koning Willem II, dat tijdens de Slag bij Waterloo door een schotwond sneuvelde.

Paleistuin (wandelen)

Achter Paleis Noordeinde ligt de Paleistuin. Deze tuin is dagelijks (tussen zonsopkomst en zonsondergang) vrij toegankelijk voor het publiek. Frederik Hendrik, zoon van Willem van oranje, liet de tuin aan het begin van de zeventiende eeuw aanleggen voor zijn moeder. Het park heette toen nog de ‘Prinsessentuin’ en zat vol romantische bloemperken, vijvers en fonteinen, priëlen, geschoren hagen, koepeltjes, marmeren beelden en met nog prille boompjes beplante lanen. In de twintigste eeuw is de tuin geschonken aan de gemeente Den Haag. Inmiddels is het, voor Nederlandse begrippen, een gewoon park.

Een hoogtepunt van de Paleistuin, was in 1785, toen er een luchtballon opsteeg. Het was voor het eerst in Nederland dat zo’n ‘gevaarte’ de lucht in ging. Een groot deel van de Haagse bevolking kwam naar de achterzijde van de Paleistuinen om het wonder te aanschouwen

Hofkwartier-Prinsestraat (wandelen)

Grote Kerk (wandelen)

Grote Kerk waar Koningin Juliana en Prins Bernhard en Pieter en Margriet zijn getrouwd.

Pauze ‘t Gouden Hooft

Den Haag heeft zijn huiskamer terug en is weer dé ontmoetingsplaats voor iedereen! ‘t Gouden Hooft is de oudste herberg van Den Haag (1423) en heeft, na een volledige renovatie, haar deuren weer geopend. Dit prachtige, historische en karakteristieke pand straalt warmte, comfort, moderne klasse en gezelligheid uit. Zoals in een echte huiskamer toegankelijk voor iedereen.

Deel 2

Kettingstraat (wandelen)

Hendrik Wladimir Albrecht Ernst (Schwerin, 19 april 1876 – Den Haag, 3 juli 1934), Hertog van Mecklenburg, Vorst van Wenden, Schwerin, Ratzeburg, Graaf van Schwerin, Heer van de landen Rostock en Stargard en sinds 1901 Prins der Nederlanden, was de echtgenoot van koningin Wilhelmina der Nederlanden. Zij waren familie van elkaar: tsaar Paul I en diens vrouw Maria Fjodorovna waren hun gemeenschappelijke overgrootouders.

Prins Hendrik werd in 1909 vader van een dochter: Juliana. Indien zij een jongen was geweest, dan zou de naam Willem Lodewijk zijn geworden. Hendrik ontwikkelde een zeer goede verstandhouding met Juliana.

Hendrik bekleedde diverse erefuncties in het leger. Hij werd in 1901 tot schout-bij-nacht en generaal-majoor à la suite benoemd, in 1904 tot viceadmiraal en luitenant-generaal.

Hendrik hield er een vrij frivole levensstijl op na. Bekend is in dit verband de anekdote van de prins die, na de erepromotie van zijn dochter Juliana een gesprekje voerde met haar erepromotor, de bekende historicus Johan Huizinga. Huizinga zei tegen de prins: “Uw dochter is erg intelligent en kan goed overweg met haar vrouwelijke jaargenoten”, waarop Hendrik geantwoord zou hebben: “Dat van die intelligentie heeft ze van haar moeder, dat van die meisjes van mij”. Door François van ‘t Sant, een vertrouweling van Wilhelmina, zouden diverse gevallen zijn geregeld waarin Hendrik min of meer werd gechanteerd. In Huize Windekind, de woning van Van ‘t Sant, arrangeerde hij voor Hendrik ontmoetingen met prostituees, zodat hij enig overzicht hield over Hendriks seksuele escapades.

Binnenhof (wandelen)

Even terug in de tijd, want op 17 november 1813 verliet het Franse leger Den Haag vanaf het Binnenhof, door de Gevangenpoort en via de Vene- en Wagenstraat naar Rijswijk. Nog 1 keer verschijnt Napoleon ten tonele.

1814 werd de Grondwet ingesteld en de  Staten Generaal, in 1815 werd de splitsing gemaakt naar Eerste en Tweede Kamer.

Mauritshuis (wandelen)

Van woonhuis naar museum: Het Mauritshuis staat midden in het centrum van Den Haag. Naast het bekende ‘Torentje’ aan de hofvijver werd rond 1640 het woonpaleis van graaf Johan Maurits van Nassau Siegen, gouverneur-generaal van Nederlands-Brazilië gebouwd. Het werd ontworpen en gebouwd door Jacob van Campen en Pieter Post, de twee belangrijkste Hollandse architecten van hun tijd. Het Mauritshuis is vooral befaamd om haar wereldberoemde collectie Hollandse schilderkunst uit de 17e eeuw. Schilderijen van Rembrandt, Vermeer, Jan Steen, Frans Hals, Potter komt u er allemaal tegen.

Lange Voorhout (bus)

“Ons gemeene Vaderland is gered: De oude tyden zullen weldra herleeven.”

Deze woorden weren uitgeroepen bij de proclematie van Willem Frederik als Koning der Nederlanden.

Het Paleis Lange Voorhout is één van de voormalige paleizen in de Nederlandse stad Den Haag. Zoals de naam al zegt, staat het paleis aan het Lange Voorhout.

In 1845 werd het huis gekocht door koning Willem II en werd het een koninklijk paleis. In de periode van 1901 tot 1934 werd het ook daadwerkelijk bewoond door een deel van de koninklijke familie. Zijn broer prins Hendrik heeft er gewoond en Koningin Emma verbleef ‘s winters in het paleis. Tijdens de regeerperiode van koningin Juliana was het paleis het begin- en het eindpunt van de stoet op Prinsjesdag en diende het als werkpaleis. Sinds het aantreden van koningin Beatrix is deze functie vanaf 1984 overgenomen door Paleis Noordeinde.

Prinses Juliana verkocht het paleis in 1991 aan de Staat der Nederlanden. Sinds 1992 is het paleis een museum. Voordat het museum open ging is het paleis verbouwd. Hoewel de betimmering nog wel aanwezig is, zijn de sfeer en aankleding voorgoed verdwenen. De salon van Emma is in zijn geheel overgebracht naar Paleis Het Loo. Het bijzondere daarvan, is dat deze betimmering oorspronkelijk ook daar vandaan kwam.

Noordeinde 66 (bus)

Het voormalige woonhuis van Willem-Alexander en Maxima, ook de plek waar Amalia na een buitengewoon romantisch dineetje is verwekt.

Paleis Noordeinde (bus)

Paleis Noordeinde in Den Haag is sinds 1984 het werkpaleis van de Koningin. Het Rijk stelt het Paleis bij wet aan de Koningin ter beschikking. Tot het Paleis behoren ook de Koninklijke Stallen. In de paleistuin bevindt zich het Koninklijk Huisarchief, dat eigendom is van de Stichting Historische Verzamelingen van het Huis Oranje-Nassau.

Paleis Noordeinde is het middelpunt geweest van belangrijke gebeurtenissen in het leven van de Koninklijke familie. Zo trouwden Prinses Juliana en Prins Bernhard en Prins Constantijn en Prinses Laurentien vanuit dit Paleis. Na hun overlijden lagen hier Koningin Juliana (2004) en de Prinsen Hendrik (1934), Claus (2002) en Bernhard (2004) opgebaard.

Slot Plein 1813

Vanzelfsprekend eindigen wij weer waar het allemaal begon, nadat wij in de bus nog eens heel duidelijk de op dit monument afgebeelde personen van dichtbij bekijken, is het slotwoord natuurlijk voor onzer oprichter des Koninkrijks,

Prins Willem Frederik. Zijn slotwoord zal eindigen met de meest legendarische zin uit onze geschiedenis:

“Ons gemeene Vaderland is gered: De oude tyden zullen weldra herleeven.”

Nu maar hopen dat dit ook voor onze toekomst geldt!